Ayse Akyol, psycholoog – november 2025
Op een volle markt, in een druk café of achter het scherm van een smartphone: eenzaamheid kan overal toeslaan. Achter de drukte en de volle agenda’s schuilt een stille realiteit die velen raakt. Eenzaamheid is niet alleen het ontbreken van gezelschap, maar het gemis van echte verbondenheid. Een kloof tussen wat we verlangen en wat we ervaren. Onderzoek toont aan dat dit geen louter persoonlijk gevoel is, maar een brede maatschappelijke uitdaging met ingrijpende gevolgen.
Wat is eenzaamheid?
“Eenzaamheid is niet alleen het ontbreken van gezelschap, maar het gemis van echte verbondenheid.”
Eenzaamheid verwijst naar de afstand tussen gewenste en werkelijke verbondenheid. Die kloof kan leiden tot psychische problemen, lichamelijke klachten en zelfs een kortere levensverwachting. We kunnen drie vormen onderscheiden:
- Sociale eenzaamheid – het ontbreken van een netwerk of gemeenschapsgevoel.
- Emotionele eenzaamheid – het gemis van een diepe, betekenisvolle relatie.
- Existentiële eenzaamheid – het gevoel fundamenteel alleen te staan, zelfs te midden van anderen.
Eenzaamheid in de moderne samenleving
Onze tijd vergroot het risico op eenzaamheid:
- Individualisering – meer alleenwonenden, minder sterke familiebanden.
- Digitale paradox – sociale media verbinden, maar kunnen ook uitsluiten.
- Vergrijzing – ouderen verliezen partners, vrienden en sociale rollen.
Volgens de Vlaamse gezondheidsenquête (2023) voelt bijna één op drie volwassenen zich matig tot ernstig eenzaam, een stille pandemie die niet aan landsgrenzen gebonden is en ook elders in Europa en Azië (bijv. Japan, Scandinavië) sterk merkbaar is.
Psychologische en sociale impact
“Wie zich eenzaam voelt, trekt zich vaak terug – en vergroot zo de kans op verdere eenzaamheid.”
Langdurige eenzaamheid gaat vaak samen met:
- een verhoogd risico op depressie en angststoornissen,
- verminderde zelfwaardering,
- een negatieve interpretatie van sociale interacties.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel: wie zich eenzaam voelt, trekt zich terug en vergroot zo de kans op verdere eenzaamheid.
Biologische sporen
Hoewel de sociale dimensie centraal staat, laat onderzoek zien dat eenzaamheid ook biologisch ingrijpt:
- verhoogde stresshormonen (cortisol),
- een verzwakt immuunsysteem,
- een versneld verouderingsproces.
Mogelijke oplossingen
“Kwaliteit van relaties beschermt ons meer dan kwantiteit: één diepe band kan genoeg zijn.”
Onderzoek benadrukt dat kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit: één diepe relatie kan meer bescherming bieden dan een groot maar oppervlakkig netwerk. Enkele pistes:
- Intergenerationele projecten – jongeren en ouderen met elkaar verbinden.
- Vrijwilligerswerk en gemeenschapsinitiatieven – gevoel van nut en verbondenheid versterken.
- Offline contact – samen eten, buurtactiviteiten, sportclubs.
- Professionele begeleiding – groepstherapie, lotgenotengroepen.
Eenzaamheid herinnert ons eraan hoe wezenlijk het is om gezien en erkend te worden. Het raakt aan vragen over wie wij zijn in relatie tot anderen en misschien ook tot een groter geheel.
Conclusie
“Eenzaamheid is geen persoonlijke zwakte, maar een collectieve uitdaging die om solidariteit vraagt.”
Eenzaamheid is geen teken van zwakte en ook geen louter individueel probleem. Het is een complex fenomeen met sociale, psychologische en biologische dimensies. Samenlevingen die investeren in verbondenheid en solidariteit versterken niet alleen het individueel welzijn, maar ook de collectieve gezondheid.
Laten we daarom buurten, steden en beleid creëren waar echte ontmoeting mogelijk is – zodat niemand zich onzichtbaar hoeft te voelen.
Bronnen
- Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2010). Loneliness matters: A theoretical and empirical review. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218–227.
- Holt-Lunstad, J., et al. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.
- Vlaamse gezondheidsenquête (2023). Sciensano, Brussel.
- Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. New York: Norton.
